Stop met investeren in dode bomen – Interview met Tom Cochez (deel 1)

‘Ik  heb sterk het idee dat de uitgevers van kranten vandaag doorhebben dat hun businessmodel opgebruikt is. Ze zijn nog bezig met daar alles uit te knijpen en dan is het boeken toe. Ze zijn absoluut niet bezig met het zoeken naar oplossingen voor de crisis in het krantenvak.’
Van Tom Cochez kan niet gezegd worden dat hij niet naar een oplossing zoekt. Toen in 2009 bij een herstructurering 13 collega’s werden ontslagen bij De Morgen, zegde hij uit protest ook vaarwel. Hij werkte toen een tiental jaar voor die krant.  Enkele maanden na het vertrek bij De Morgen begon Cochez met enkele ex-collega’s de nieuwssite De Werktitel, die later werd omgedoopt tot Apache.be. De site wil degelijke, ongebonden en diepgaande webjournalistiek brengen met daarnaast een sterk mediakritische invalshoek.
‘Als je nu ziet, die tweehonderd ontslagen bij het Mediahuis. De betrokken kranten schrijven daarover alsof het om een opwaardering gaat, terwijl er nochtans 20% van hun personeel op straat wordt gezet. Als politici of bedrijfsleiders met zo’n verhaal aanzetten, worden ze afgemaakt in de pers. Maar over zichzelf doen ze dat niet. Wij vinden dan dat het onze taak is dat wel te doen.’
Denk je dat de samensmelting van krantengroepen Corelio en Concentra in het Mediahuis ook een positieve evolutie kan zijn voor het Vlaamse krantenlandschap? Het is een publiek geheim dat Gazet van Antwerpen al jaren niet goed draait.
Cochez: Er zijn veel facetten aan dat verhaal. Je hebt in België veel perssteun, zonder dewelke er geen kranten meer zouden bestaan. Er zijn daarbij ook te veel krantentitels in Vlaanderen om levensvatbaar te zijn. Het is dus niet onlogisch dat men in Vlaanderen geen zeven titels in de markt kan houden. Wat men nu doet, is die zeven titels behouden, maar ze vullen met hetzelfde nieuws.
Het Mediahuis noemt dat vooruitgang: je hebt geen zeven verschillende redacties nodig om de grote ontwikkelingen in het binnen- en buitenlands nieuws te volgen, of om verslagen te maken van dezelfde voetbalwedstrijden.
Cochez: Neen, maar dat is nu al zo. Veel algemeen nieuws wordt door Belga aangeleverd. Het concept van dat persbureau wordt door de kranten aangestuurd. Al die zogezegde synergieën die ze gaan doorvoeren, worden al in grote mate door Belga uitgevoerd. Wat in realiteit gaat gebeuren, is dat ze nu naar een persconferentie nog maar één journalist moeten uitsturen, in plaats van één van de Gazet van Antwerpen en één van Het Nieuwsblad. Je hebt dan één iemand die voor de beide kranten schrijft, waardoor er een stem verloren gaat en we nog maar één versie krijgen.
Volgens de promotalk van Het Mediahuis betekent dat dat de verkleinde redactie van Gazet Van Antwerpen zich dan meer zal kunnen specialiseren in lokaal nieuws.
Cochez: Dat is typische newspeak. Het komt er op neer dat er steeds minder journalisten zijn. En daarmee wil men steeds dikkere kranten maken zonder aan kwaliteit in te boeten. Dat kan gewoon niet. Men stelt het graag voor alsof België qua krantenverkoop zowat het dorpje van Asterix en Obelix is. Overal ter wereld stort de krantenverkoop in, behalve in België waar zich hooguit een lichte daling voordoet. Als je die verkoop uitsplitst, zie je echter dat de losse verkoop al jaren ineenstuikt maar dat de kranten dit compenseren met abonnementen. Een goede zaak, zou je denken, maar met die abonnementen wordt gebradeerd dat het niet mooi meer is. De ene krant geeft een plooifiets bij een abonnement, de andere een tablet. Er wordt een zeepbel in stand gehouden, die we de laatste weken zien uiteenspatten.
Je vermeldde al de staatssteun die een grote rol speelt bij de instandhouding van die zeepbel. Ik kwam in je artikelen op Apache vaak het getal van 300 miljoen tegen. Kan je dat wat duiden?
Cochez: Het grootste deel daarvan gaat naar distributie. Bpost krijgt jaarlijks 120 miljoen Euro van de federale overheid om kranten te bussen, en daarnaast nog 60 of 70 miljoen voor de bedeling van tijdschriften. Dan is er ook het btw-nultarief waardoor op de verkoop van kranten geen btw moet betaald worden. Voor digitale media geldt dat niet, waardoor wij bij Apache op een maand-abonnement van 3,5 Euro wél 21% btw moeten betalen. Daarnaast zijn er ook nog een aantal kleinere maatregelen, zoals het project Kranten in de Klas, waaraan de Vlaamse overheid een paar miljoen uitgeeft.
Ik las vorig weekend in een column in De Morgen ‘Drukkerijen worden de steenkoolmijnen van deze eeuw’.
Cochez: Dat klopt. En het is de vraag of de overheid dat moet blijven subsidiëren. We hebben net met Apache en enkele andere online media een open brief geschreven. Geen pleidooi om overheidssubsidies af te schaffen, want de bedoeling daarachter is goed. Dat is ooit in het leven geroepen om de pluriformiteit en de vrije meningsuiting te stimuleren. We zouden wel graag zien dat die subsidies op een andere manier besteed worden.
Aan digitale in plaats van gedrukte media, dus.
Cochez: Indien die subsidies naar digitale media getransfereerd worden, wordt het ook voor de grote mediagroepen interessant om in online initiatieven te investeren in plaats van in dode bomen. Dat komt dus niet alleen ons ten goede.
Hoe zou zo’n alternatief model er kunnen uitzien?
Cochez: Op dit ogenblik komt het erop neer dat je subsidies krijgt volgens het aantal kranten dat je verkoopt. Door die kwantitatieve stimulans is het belangrijker naar het commerciële te kijken dan naar journalistieke relevantie. Ik zou graag zien dat men meer journalistieke eisen koppelt aan die steun. Bijvoorbeeld door te zeggen dat een redactie uit minimum zoveel journalisten moet bestaan, er een goed redactiestatuut moet zijn en een vast loon voor freelancers.
En eventueel ook het uitbreiden van het btw-nultarief naar digitale media?
Cochez:  Dat zou kunnen, maar daar zou Europa in de weg kunnen zitten. Het is niet zo evident om dat voor digitale producties in te voeren. Niet alle landen hebben zo’n nultarief, al is het wel vaak maar 6% in plaats van 21%. In Frankrijk heb je Mediapart, een betalende website voor onder-zoeksjournalistiek. Die moeten ongeveer 20% btw betalen, maar weigeren dat te doen als statement.
Apache is ook een betalende nieuwssite. Vind je dat positief of negatief?
Cochez: Ik denk dat dat de enige mogelijkheid is. Het positieve daaraan is dat we volledig onafhankelijk kunnen werken en niet met de belangen van adverteerders moeten rekening houden. Negatief is natuurlijk wel dat het bereikt verkleint. Maar ik heb nooit begrepen waarom bij de switch van papier naar digitaal alles gratis zou moeten worden. De impliciete gedachte daarachter is dat je alleen voor het papier betaalt en niet voor de journalistiek. Dat is niet zo. Hoe dichter je bij de echte invulling van journalistiek komt, hoe duurder dat is.
Wat houdt dat voor jou in, de echte invulling van journalistiek? Ik neem aan dat daar een zeker engagement mee moet gemoeid zijn?
Cochez:  Het klinkt misschien wat blasé, maar ik geloof sterk in het idee van journalistiek als de vierde macht. De essentie van journalistiek zou moeten zijn om alle uitingsvormen van macht kritisch te bevragen. Eender waar die macht zich bevindt en hoe ze gestructureerd is. Niet op een ideologische manier, maar vanuit de ooghoek: waar zit de macht en wordt die wel correct aangewend. En dan moet je even kritisch kijken naar de vakbonden als naar de werkgevers.
Vervullen de papieren kranten op dit moment die rol nog?
Cochez:  Niet echt, vind ik. De ene krant slaagt daar beter in dan de andere. Denk aan de economische berichtgeving. Lijstjes van wie waar belegt, of de favoriete aandelen van iemand. Dat is geen journalistiek, dat is consumentisme. Dat zou in Test-Aankoop moeten verschijnen. Belangrijke gebeurtenissen zoals de bankencrisis, eigenlijk had de journalistiek dat moeten voorspellen. Op politieke berichtgeving zetten kranten sterk in, maar daar is de laatste jaren wel een grote verschuiving geweest van de inhoud naar de mensen. Tot op zekere hoogte is dat relevant, maar er is daardoor minder aandacht voor de beleidsvorming en de klassieke dossiers.

(wordt vervolgd!)

One thought on “Stop met investeren in dode bomen – Interview met Tom Cochez (deel 1)

  1. Pingback: Papier is voor uitgevers een melkkoe – Interview met Tom Cochez (deel 2) | kjcdb

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s